«Προοπτικές για την συγκρότηση περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στα Βαλκάνια» του Επικ. Καθ. Δημ. Μαυράκη, Απρίλιος 1999

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ

του καθηγητή κ. Δημ. Μαυράκη
επικεφαλής της ομάδας Ενεργειακής Πολιτικής
του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Ακολουθώντας την τάση του «ένας κόσμος - μία αγορά», τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας τείνουν να ομογενοποιηθούν σε ένα διηπειρωτικό σύστημα, που καλύπτει την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία.Σε αυτη την «ενιαία και παγκόσμια αγορά», ο ανταγωνισμός επικεντρώνεται στους περισσότερο «επιθετικούς» τομείς των νέων τεχνολογιών της πληροφορικής και στις απαίτησεις τους για ασφαλη και υψηλής ποιότητας ενέργεια η οποια καλυπτει τις αναγκες τους σε χαμηλα προσφερομενες τιμες.


Οι τιμές και η ποιότητα της ενέργειας που προσφέρεται στον τελικό καταναλωτή αποτελούν την βασικη απαιτηση των τελευταιων και επομενως οφειλουν να αποτελουν το πρωταρχικό μέλημα των βιομηχανιών παραγωγής ενέργειας.

Αυτο δεν πρεπει να διαφευγει απο την προσοχη ολων οσων ασχολουνται με την απελευθερωση και αναδιαρθρωση των αγορων ηλεκτρικης ενεργειας σε συνθηκες ελευθερου ανταγωνισμου. Βεβαια τα προβληματα δεν ειναι καθολου απλα και οι λυσεις δεν ειναι ευκολες. Ομως το τελικο αποτελεσμα παρομοιων προσπαθειων οφειλουν να λαμβανουν σοβαρα υπ'οψη αυτη την πραγματικοτητα παρα το γεγονος οτι συγκροτημενα και οργανομενα συμφεροντα πολλες φορες συσκοτιζουν το τοπιο. Ετσι ανεξαρτητα απο τις τελικες ή τις μεταβατικες ρυθμισεις μιας προσπαθειας αναδιαρθρωσης ενος μονοπωλιακου και καθετοποιημενου τομεα ηλεκτρικης ενεργειας τρεις ειναι οι απαιτησεις του τελικου καταναλωτη. Συνεχης καλυψη των αναγκων του με εγγυημενων προδιαγραφων ηλεκτρικη ενεργεια στη χαμηλοτερη δυνατη τιμη. Οσο μεγαλυτερη ειναι η αποκλιση απο τις απαιτησεις αυτες τοσο περισσοτερο υφισταται ο κινδυνος δημιουργιας ολιγοπωλιακων η μονοπωλιακων καταστασεων με αρρνητικες επιπτωσεις στην οικονομικη αναπτυξη της υπο θεωρηση χωρας.

Το προβλημα δεν ειναι θεωρητικο και η αντιμετωπιση του επιδεχεται διαφορετικες λυσεις που συναρτονται με τον τροπο οργανωσης και τις πολιτικες προοπτικες της χωρας η του πολιτικου σχηματισμου των χωρων στις οποιες εντασσεται.

Η απάντηση για την Ευρωπαικη Ηπειρο φαίνεται οτι είναι η δημιουργία περιφερειακών αγορών που θα λειτουργούν με τις τεχνικες προδιαγραφες της Ενωσης για τον Συντονισμο της Παραγωγης και της Μεταφορας Ηλεκτρικης Ενεργειας (UCPTE) που εγγυονται τα προαναφερθεντα τεχνικα χαρακτηριστικα και θα λειτουργουν στη βαση ενιαιων κανονων που θα επιτρέπουν τον υγιή ανταγωνισμό και θα εκμεταλλεύονται όλα τα οφέλη που προσφέρουν οι οικονομίες κλίμακας.

Στα πλαίσια αυτά αναμενεται οτι στα προσεχή χρόνια να αναπτυχθούν οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ γειτονικών ηλεκτρικων συστημάτων τα οποία θα συμμετέχουν σε περιφερειακές αγορές κι όχι μεταξύ απομακρυσμένων περιοχών.

Αυτο μπορει να γινει κατανοητο καθως το πιθανο οφελος απο το μικρο κοστος παραγωγης ηλεκτρικηςε ενεργειας σε μακρινες αποστασεις θα επιβαρυνεται τοσο απο τα λειτουργικα εξοδα των δικτυων μεταφορας οσο και απο τα τελη διελευσης απο τα ανδιαμεσα δικτυα.

Απο την αποψη αυτη ειανι λογικο να αναμενει κανεις οτι το κοστος της τοπικα παραγομενης KWh απο φυσικο αεριο η αλλο ενεργειακο καυσιμο θα ειναι μικροτερο απο το αντιστοιχο τελικο κοστος μιας KWh που παραγεται μερικες χιλιαδες χιλιομετρα μακρια.

Ακολουθώντας ομως τη γενική τάση της ανάπτυξης διεθνών και μεγάλης κλίμακας διασυνδέσεων, το διαβαλκανικό δικτυο μπορεί να θεωρηθεί ως εξέλιξη των γειτνιαζόντων δικτυων της Ευρώπης, της Μαύρης Θάλασσας και της ΜέσηςΑνατολής.

Βασιζόμενες στα πολιτικά κίνητρα της ενοποίησης τους με την Ευρωπαικη Ενωση όλες οι Βαλκανικές χώρες αναζητούν δρόμους διασύνδεσης με τα ευρωπαικα δικτυα που ανηκουν στην UCPTE, προσδοκοντας αντιστοιχα οικονομικα οφελη απο πιθανες συναλλαγες με τις ενεργειακες καταναλωσεις της Δυτικης Ευρωπης και προσβλεποντας ταυτογχρονα στην προσελκυση ενεργειακων επενδυσεων στρηνπεςριοχη τους.

Μελέτες που εχουν χρηματοδοτηθει από προγράμματα της ΕΕ ερεύνησαν τη βιωσιμότητα πιθανήςσύνδεσης της Αλβανίας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας με την UCPTE, και κατεληξαν καταλήγοντας ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό, στα πλαίσια φυσιολογικού κόστους και με την προϋπόθεση ότι θα υπάρξουν οι απαραίτητες επενδύσεις για γεννήτριες, δίκτυα και συναφεις ηλεκτρικες διαταξεις.

Επιπλέον, η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Αλβανία, η Ομοσπονδη Γιουγκοσλαβία, η ΠΓΔΜ και η Ρουμανία λειτουργούν τα ηλεκτρικα συστήματά τους παράλληλα και συγχρονα από τον Απρίλιο του 1995, σύμφωνα με τους κανόνες της UCPTE, δημιουργώντας μια σημαντική βάση κοινής τεχνολογικής υποδομής.

Μέχρι σήμερα, οι εμπορικές συναλλαγές ενέργειας είναι ad hoc, βασιζόμενες στα ενεργειακά πλεονάσματα του πωλητή και στην προσπάθεια ανεύρεσης φθηνής ενέργειας του αγοραστή.

Μακροπρόθεσμα ενεργειακά συμβόλαια δεν έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα εξαιτίας των πολιτικών αυτάρκειας των συγκεκριμένων συστημάτων και της δομής των εθνικών αγορών.

Τα κοινου ενδιαφεροντος προγράμματα που εκπόνησε η Βαλκανική Ομάδα Δρασης για τις Ενεργειακες διασυνδεσεις στα Βαλκανια (Balkan Energy Interconnection Task Force), σκοπευουν στην βελτιωση της αξιοπιστιας του συνολικού συστήματος της περιοχής και των ικανοτήτων μεταφοράς ενέργειας των εθνικών συστημάτων ενέργειας που συμμετεσχον σε αυτην..

Αυτή η κατάσταση οδήγησε τον επίτροπο αρμοδιο για θεματα ενεργειακης πολιτικης της Ευρωπαικης Ενωσης κ. Χρηστο. Παπουτσή, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στη Διυπουργικη Συντηση των Υπουργων Ενεργειας των χωρων της του Ευξεινου Ποντου στο Βουκουρέστι τον Νοεμβριο του 1997 να αναλάβει την πρωτοβουλία προώθησηςμιας Περιφερειακής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας στα Βαλκάνια.

Η πρωτοβουλία αυτη ενταχθηκε στα συμπεράσματα της Βαλκανικής Ομάδας Δρασης για τις Ενεργειακες Διασυνδεσεις και στηριχθηκε σε ενα αριθμό παραμέτρων, όπως: ειναι

Η κοινή πολιτική και θεσμική στόχευση των χωρών της περιοχης για ενταξη τους στην Ευρωπαικη Ενωση. Αυτό σημαίνει ότι τα εμπλεκόμενα μέρη, αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα νομικών, θεσμικών και δομικών μεταρρυθμίσεων κατά την διαρκεια της προενταξιακης περιοδου

Η κοινή συμφωνία και οι προσπάθειες διασύνδεσης και λειτουργίας των συστημάτων τους σύμφωνα με τις προδιαγραφές της UCPTE

Η υιοθέτηση του Ενεργειακού Χάρτη από όλες τις ενδιαφερομενες χώρες

Η αποδοχή των αρχών που διεπουν την οργανωση και λειτουργια της Εσωτερικής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ευρωπασικης Ενωσης

Την παράλληλη και ταυτόχρονη λειτουργία των συστημάτων ηλεκτρικης ενέργειας στη περιοχη οπως αυτη προεκυψε απο την συμφωνια που υπογράφτηκε τον Απρίλιου του 1995 από την Αλβανία, την Βουλγαρία, την Ομοσπονδη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία και την ΠΓΔΜ

Οι σχετικές μελετες που χρηματοδοτηθηκαν στα πλαίσια των προγραμμάτων SYNERGY και PHARE

Η θετική κατ' αρχήν ανταπόκριση και των πέντε κρατών που συμμετεσχον στην προαναφερθεισα Ομαδα Δρασης και η συμφωνια τους για περαιτέρω διερεύνηση της πρότασης δημιουργίας μιας Περιφερειακής Αγοράς Ενέργειας.

Στα πλαίσια της πολιτικής συγκυρίας στην περιοχή, γίνεται προφανές ότι οι χώρες που είναι τεχνικά κατάλληλες για τη δημιουργία της αγοράς είναι η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ρουμανία και η ΠΓΔΜ, ενώ η Βοσνία –Ερζεγοβίνη θα μπορούσε να ακολουθήσει σε ένα επόμενο στάδιο και αφού επιλυθεί το τεχνικό πρόβλημα διασύνδεσης της με τα άλλα δίκτυα.

Είναι εξίσου προφανές ότι σε επόμενο στάδιο, όταν εκλείψουν τα τεχνικά και πολιτικά εμπόδια, θα έχουν την δυνατοτητα να συμμετάσχουν στην αγορα και άλλες χώρες της περιοχής.

Καθως δεν θα πρέπει να διαφευγει της προσοχης ότι ο αποδέκτης των προσπαθειών αυτων πρέπει να είναι ο τελικός καταναλωτής και η δυνατότητά του να επιτυγχανει τις περισσοτερο συμφερουσες για αυτον τιμες ο τελικος στοχος της προσπαθειας ειναι η δημιουργια μιας ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρικης ενεργειας που θα λειτουργεί σε ένα δίκαιο και χωρίς διακρίσεις περιβάλλον.

Η αγορά
Αξίζει να αναφέρουμε ότι το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ περισσοτερο πολύπλοκο από της φυσικές ανταλλαγες ηλεκτρικης ενεργειας ανάμεσα σε κρατικά ελεγχόμενες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Η συστηματική πώληση κι αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σε νταγωνιστική βάση και μεταξύ διαφορετικών κρατών απαιτεί μια σειρά θεσμικών και νομικών διακανονισμών που θα οδηγήσουν στη δημιουργία μιας αποτελεσματικής, αξιόπιστης και συμβατής ενεργειακής δομής για κάθε συμμετέχουσα χώρα.

Ελευθερη προσβαση και διακινηση.
Η ύπαρξη, ανάπτυξη και διατήρηση της κατάλληλης τεχνικής υποδομής και λειτουργικών συστημάτων. Η ανοιχτή πρόσβαση στα κοινά δίκτυα είναι απαραίτητες συνθήκες για τη δημιουργία μιας περιφερειακής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Οι κοινές διαδικασίες, που προκύπτουν σε μια τέτοια αγορά, όχι μόνο θα δημιουργήσουν σημαντικά ωφέλη στην αξιοπιστία και σταθερότητα των συνδεδεμένων δικτύων αλλά θα μειώσουν και το κόστος λειτουργίας των εθνικων συστηματωνκαι αλλα και τις απαιτουμενες επενδυσεις για την ικανοποιηση των αναγκων της ζητησης.

Σε μια τέτοια διαδικασία, οι αγοραστές και πωλητές από κάθε χώρα που θα συμμετέχει στην αγορά, μπορούν να περιμένουν τη δίκαιη εκτέλεση ελεύθερα διαπραγματεύσιμων συμβολαίων για την ηλεκτρική ενέργεια.
Η αγορά θα πρέπει να έχει σαφεις και αξιόπιστες απαντήσεις σε ερωτήματα που σχετίζονται με τη συνεργασία ανάμεσα στα εθνικα κεντρα κατανομης φορτιων κέντρα και με το καθεστώς που θα ρυθμίζει τις διεθνείς μεταφορές και τους τροπους επιλυσης των διαφορων.

Οι θεσμικές και οργανωτικές μεταρρυθμίσεις θα μορφοποιήσουν την αγορά ομως η βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία της αγοράς είναι η πολιτική συμφωνία μεταξύ των τα κρατών – μελών στο υψηλότερο δυνατό πολιτικό επίπεδο.

Οι πολιτικές συμφωνίες θα καθορίσουν τους στόχους της αγοράς και θα προτείνουν τα μέσα για την επίτευξη των στόχων αυτών.
Στην πορεία δημιουργίας της αγοράς η συνεισφορά της ΕΕ θα είναι σημαντική.

Οι χώρες που θα συμμετάσχουν στην Περιφερειακή Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα κοινό οργανισμό, υπεύθυνο για τη δημιουργία και λειτουργία της αγοράς. Είναι προφανές ότι η λειτουργία ενός εκτελεστικού οργάνου σε ανώτατο επίπεδο, το οποίο θα αποτελείται από ειδικευμένους εθνικούς αντιπροσώπους που θα εποπτεύουν και θα προωθούν τους στόχους και την καθημερινή λειτουργία της αγοράς, θα εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία στη βάση των διεθνώς αποδεκτών αρχών του εμπορίου και των κανονων του υγιους ανταγωνισμού.

Η ικανότητα αποτελεσματικης λειτουργίας.
Η προτεινόμενη Περιφερειακή ΑγοράΗλεκτρικής Ενέργειας πρεπει να αντανακλα συγκεκριμένες ανάγκες μεταξύ των εμπλεκομένων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ιδιωτων παραγωγων για παροχη φθηνης ηλεκτρικής ενέργειας προς τους καταναλωτές και στην επιθυμία όλων των εμπλεκομένων μερών να δημιουργήσουν διασυνορειακό εμπόριο προκειμένου να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

Για το σκοπο αυτό θα πρέπει να ιδρυθεί ένα εμπορικό κέντρο συναλλαγων. Η δίκαιη και χωρίς διακρίσεις εκτέλεση όλων των τεχνικά αποδεκτών συμβολαίων θα είναι ο θεμέλιος λίθος της αγοράς.

Για να ικανοποιηθεί η προϋπόθεση αυτή η αγορά θα πρέπει να δημιουργήσει κοινούς κανόνες και διαδικασίες καθορισμού προτεραιότητας των διασυνοριακών συμβολαίων.

Η ικανότητα προσέλκυσης και εξασφάλισης ξένων επενδύσεων.
Ο παράγοντας αυτός συνδέεται με τη δομή της αγοράς, τα αποτελέσματα της διαδικασίας μεταρρύθμισης των εθνικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της περιοχής, το μέγεθος των οικονομιών κλίμακας που θα προκύψουν και βέβαια την έγκαιρη εφαρμογή του Ενεργειακού Χάρτη που πρόσφατα υιοθετήθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή.

Τα ενδεχόμενα κέρδη και της Ελλάδας
Για την Ελλαδα η συγκροτηση μιας περιφερειακης αγορας ηλεκτρικης ενεργειας στη περιοχη αποτελει μια πολιτικη, θεσμικη και οικονομ ικη προκληση αφου της επιτρεπει να παιξει ενα σημαντικο ρολο στη διαμορφωση ενος ενιαιου οικονομικου χωρου στη περιοχη της ηλεκτρικης ενεργειας εκμεταλευομενη τα συγκριτικα πλεονεκτηματα που η θεση της ως χωρας μελους τρης Ευρωπαικης Ενωσαης της παρεχει.

Για να παιξει ομως αυτο το ρολο πρεπει να εγκαταλειψει και στην πραξη το αλλωστε ασθενες επιχειρημα της ενεργειακης αυτονομιας και να εκμεταλευθει τις οικονομιες κλιμακας που ενα τετοιο εγχειρημα της προσφερει για την προωθηση μιας συνετης πολιτικης επ[ενδυσεων στον ενεργειακο τομεα σε ολοκληρη την Βαλκανικη. Μιας πολιτικης που θα στηριζεται σε ενα ενιαιοποιουμενο θεσμικο επενδυτικο πλαισιο στη βαση των παρεχομενω εγγυησεων απο την προοπτικη των χωρων αυτων για την ενταξη τους στηγν Ευρωπαικη Ενωση.

Στη διασρκεια της δεκαετιας του 1950 η προκληση για την ηλεκτρικη βιομηχανια της χωρας ηταν η συγκροτηση μιας ενιαιας Δημοσιας Επιχειρησης Ηλεκτρισμου. Πενηντα περιπου χρονια μετα οσο οι συνθηκες επιτρεπουν ακομη η προκληση ειναι η διαμορφωση μιας αντιστοιχης δραστηριοτητας Βαλκανικης κλιμακας. Τηρουμενων των αναλογιων η πολιτικη και οικονομικη σημασια για οσους μπορουν να αντιληφθουν τις συνεπειες απο την συγκροτηση μιας περιφερειακης αγορας ηλεκτρικηςε ενεργειας στα Βαλκανια δεν ειναι μικροτερη εκεινης της συμφωνιας οικονομικης συνεργασιας στα θεματα ενεργειας που οδηγησε στη δημιουργια της σημερινης Ευρωπαικης Ενωσης.

Προοπτικές για την συγκροτηση  περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στα Βαλκάνια

 

του καθηγητή κ. Δημ. Μαυράκη

επικεφαλής της ομάδας Ενεργειακής Πολιτικής

 του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Ακολουθώντας την τάση του «ένας κόσμος - μία αγορά», τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας τείνουν να ομογενοποιηθούν σε ένα διηπειρωτικό σύστημα, που καλύπτει την Ευρώπη, την Αφρική και την Ασία.Σε αυτη την «ενιαία και παγκόσμια αγορά», ο ανταγωνισμός επικεντρώνεται  στους περισσότερο «επιθετικούς» τομείς των νέων τεχνολογιών της πληροφορικής και στις απαίτησεις τους για ασφαλη και υψηλής ποιότητας ενέργεια η οποια καλυπτει τις αναγκες τους σε χαμηλα προσφερομενες τιμες.

Οι τιμές και η ποιότητα της ενέργειας που προσφέρεται στον τελικό καταναλωτή αποτελούν την βασικη απαιτηση των τελευταιων και επομενως οφειλουν να αποτελουν το πρωταρχικό μέλημα των βιομηχανιών παραγωγής ενέργειας.

Αυτο δεν πρεπει να διαφευγει απο την προσοχη ολων οσων ασχολουνται με την απελευθερωση και αναδιαρθρωση των αγορων ηλεκτρικης ενεργειας σε συνθηκες ελευθερου ανταγωνισμου. Βεβαια τα προβληματα δεν ειναι καθολου απλα και οι λυσεις δεν ειναι ευκολες. Ομως το τελικο αποτελεσμα παρομοιων προσπαθειων οφειλουν να λαμβανουν σοβαρα υπ’οψη αυτη την πραγματικοτητα παρα το γεγονος οτι συγκροτημενα και οργανομενα συμφεροντα πολλες φορες συσκοτιζουν το τοπιο. Ετσι ανεξαρτητα απο τις τελικες ή τις μεταβατικες ρυθμισεις μιας προσπαθειας αναδιαρθρωσης ενος μονοπωλιακου και καθετοποιημενου τομεα ηλεκτρικης ενεργειας τρεις ειναι οι απαιτησεις του τελικου καταναλωτη. Συνεχης καλυψη των αναγκων του με εγγυημενων προδιαγραφων ηλεκτρικη ενεργεια στη χαμηλοτερη δυνατη τιμη. Οσο μεγαλυτερη ειναι η αποκλιση απο τις απαιτησεις αυτες τοσο περισσοτερο υφισταται ο κινδυνος δημιουργιας ολιγοπωλιακων η μονοπωλιακων καταστασεων με αρρνητικες επιπτωσεις στην οικονομικη αναπτυξη της υπο θεωρηση χωρας.

Το προβλημα δεν ειναι θεωρητικο και η αντιμετωπιση του επιδεχεται διαφορετικες λυσεις που συναρτονται με τον τροπο οργανωσης και τις πολιτικες προοπτικες της χωρας η του πολιτικου σχηματισμου των χωρων στις οποιες εντασσεται.

Η απάντηση για την Ευρωπαικη Ηπειρο φαίνεται οτι είναι η δημιουργία περιφερειακών αγορών που θα λειτουργούν με τις τεχνικες προδιαγραφες της Ενωσης για τον Συντονισμο της Παραγωγης και της Μεταφορας Ηλεκτρικης Ενεργειας (UCPTE) που εγγυονται τα προαναφερθεντα τεχνικα χαρακτηριστικα και θα λειτουργουν στη βαση ενιαιων κανονων που θα επιτρέπουν τον υγιή ανταγωνισμό και θα εκμεταλλεύονται όλα τα οφέλη που προσφέρουν οι οικονομίες κλίμακας.

Στα πλαίσια αυτά αναμενεται οτι στα προσεχή χρόνια να αναπτυχθούν οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ γειτονικών ηλεκτρικων συστημάτων τα οποία θα συμμετέχουν σε περιφερειακές αγορές κι όχι μεταξύ απομακρυσμένων περιοχών.

Αυτο μπορει να γινει κατανοητο καθως το πιθανο οφελος απο το μικρο κοστος παραγωγης ηλεκτρικηςε ενεργειας σε μακρινες αποστασεις θα επιβαρυνεται τοσο απο τα λειτουργικα εξοδα των δικτυων μεταφορας οσο και απο τα τελη διελευσης απο τα ανδιαμεσα δικτυα.

Απο την αποψη αυτη ειανι λογικο να αναμενει κανεις οτι το κοστος της τοπικα παραγομενης KWh απο φυσικο αεριο η αλλο ενεργειακο καυσιμο θα ειναι μικροτερο απο το αντιστοιχο τελικο κοστος μιας KWh που παραγεται μερικες χιλιαδες χιλιομετρα μακρια.

Ακολουθώντας ομως τη γενική τάση της ανάπτυξης διεθνών και μεγάλης κλίμακας διασυνδέσεων, το διαβαλκανικό δικτυο μπορεί να θεωρηθεί ως εξέλιξη των γειτνιαζόντων δικτυων της Ευρώπης, της Μαύρης Θάλασσας και της ΜέσηςΑνατολής.

Βασιζόμενες στα πολιτικά κίνητρα της ενοποίησης τους με την Ευρωπαικη Ενωση όλες οι Βαλκανικές χώρες αναζητούν δρόμους διασύνδεσης με τα ευρωπαικα δικτυα που ανηκουν στην UCPTE, προσδοκοντας αντιστοιχα οικονομικα οφελη απο πιθανες συναλλαγες με τις ενεργειακες καταναλωσεις της Δυτικης Ευρωπης και προσβλεποντας ταυτογχρονα στην προσελκυση ενεργειακων επενδυσεων στρηνπεςριοχη τους.

Μελέτες που εχουν χρηματοδοτηθει από προγράμματα της ΕΕ ερεύνησαν τη βιωσιμότητα πιθανήςσύνδεσης της Αλβανίας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας με την UCPTE, και κατεληξαν καταλήγοντας ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό, στα πλαίσια φυσιολογικού κόστους και με την  προϋπόθεση ότι θα υπάρξουν οι απαραίτητες επενδύσεις για γεννήτριες, δίκτυα και συναφεις ηλεκτρικες διαταξεις.

Επιπλέον, η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Αλβανία, η Ομοσπονδη Γιουγκοσλαβία, η ΠΓΔΜ και η Ρουμανία λειτουργούν τα ηλεκτρικα συστήματά τους παράλληλα και συγχρονα από τον Απρίλιο του 1995, σύμφωνα με τους κανόνες της UCPTE, δημιουργώντας μια σημαντική βάση κοινής τεχνολογικής υποδομής.

Μέχρι σήμερα, οι εμπορικές συναλλαγές ενέργειας είναι ad hoc, βασιζόμενες στα ενεργειακά πλεονάσματα του πωλητή και στην προσπάθεια ανεύρεσης φθηνής ενέργειας του αγοραστή.

Μακροπρόθεσμα ενεργειακά συμβόλαια δεν έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι τώρα εξαιτίας των πολιτικών αυτάρκειας των συγκεκριμένων συστημάτων και της δομής των εθνικών αγορών.

Τα κοινου ενδιαφεροντος προγράμματα που εκπόνησε η Βαλκανική Ομάδα Δρασης για τις Ενεργειακες διασυνδεσεις στα Βαλκανια (Balkan Energy Interconnection Task Force), σκοπευουν στην βελτιωση της αξιοπιστιας του συνολικού συστήματος της περιοχής και των ικανοτήτων μεταφοράς ενέργειας των εθνικών συστημάτων ενέργειας που συμμετεσχον σε αυτην..

Αυτή η κατάσταση οδήγησε τον επίτροπο αρμοδιο για θεματα ενεργειακης πολιτικης της Ευρωπαικης Ενωσης κ. Χρηστο. Παπουτσή, κατά τη διάρκεια  της ομιλίας του στη Διυπουργικη Συντηση των Υπουργων Ενεργειας των χωρων της του Ευξεινου Ποντου στο Βουκουρέστι τον Νοεμβριο του 1997 να αναλάβει την πρωτοβουλία προώθησηςμιας Περιφερειακής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας στα Βαλκάνια.

Η πρωτοβουλία αυτη ενταχθηκε στα συμπεράσματα της Βαλκανικής Ομάδας Δρασης για τις Ενεργειακες Διασυνδεσεις και στηριχθηκε σε ενα αριθμό παραμέτρων, όπως: ειναι

Η κοινή πολιτική και θεσμική στόχευση των χωρών της περιοχης για ενταξη τους στην Ευρωπαικη Ενωση. Αυτό σημαίνει ότι τα εμπλεκόμενα μέρη, αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα νομικών, θεσμικών και δομικών μεταρρυθμίσεων κατά την διαρκεια της προενταξιακης περιοδου

Η κοινή συμφωνία και οι προσπάθειες διασύνδεσης και λειτουργίας των συστημάτων τους σύμφωνα με τις προδιαγραφές της UCPTE

Η υιοθέτηση του Ενεργειακού Χάρτη από όλες τις ενδιαφερομενες χώρες

Η αποδοχή των αρχών που διεπουν την οργανωση και λειτουργια της Εσωτερικής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ευρωπασικης Ενωσης

Την παράλληλη και ταυτόχρονη λειτουργία των συστημάτων ηλεκτρικης ενέργειας στη  περιοχη οπως αυτη προεκυψε απο την συμφωνια  που υπογράφτηκε τον Απρίλιου του 1995 από την Αλβανία, την Βουλγαρία, την Ομοσπονδη  Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία και την ΠΓΔΜ

Οι σχετικές μελετες  που χρηματοδοτηθηκαν στα πλαίσια των προγραμμάτων SYNERGY και PHARE

Η θετική κατ’ αρχήν ανταπόκριση και των πέντε κρατών που συμμετεσχον στην προαναφερθεισα Ομαδα Δρασης και η συμφωνια τους για περαιτέρω διερεύνηση της πρότασης δημιουργίας μιας Περιφερειακής Αγοράς Ενέργειας.

Στα πλαίσια της πολιτικής συγκυρίας στην περιοχή, γίνεται προφανές ότι οι χώρες που είναι τεχνικά κατάλληλες για τη δημιουργία της αγοράς είναι η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα, η Ρουμανία και η ΠΓΔΜ, ενώ η Βοσνία –Ερζεγοβίνη θα μπορούσε να ακολουθήσει σε ένα επόμενο στάδιο και αφού επιλυθεί το τεχνικό πρόβλημα διασύνδεσης της με τα άλλα δίκτυα.

Είναι εξίσου προφανές ότι σε επόμενο στάδιο, όταν εκλείψουν τα τεχνικά και πολιτικά εμπόδια, θα έχουν την δυνατοτητα να συμμετάσχουν στην αγορα και άλλες χώρες της περιοχής.

Καθως δεν θα πρέπει να διαφευγει της προσοχης ότι ο αποδέκτης των προσπαθειών αυτων πρέπει να είναι ο τελικός καταναλωτής και η δυνατότητά του να επιτυγχανει τις περισσοτερο συμφερουσες για αυτον τιμες ο τελικος στοχος της προσπαθειας ειναι η δημιουργια μιας ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρικης ενεργειας που θα λειτουργεί σε ένα δίκαιο και χωρίς διακρίσεις περιβάλλον.

Η αγορά

Αξίζει να αναφέρουμε ότι το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ περισσοτερο πολύπλοκο από της φυσικές ανταλλαγες ηλεκτρικης ενεργειας ανάμεσα σε κρατικά ελεγχόμενες υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Η συστηματική πώληση κι αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σε νταγωνιστική βάση και μεταξύ διαφορετικών κρατών απαιτεί μια σειρά θεσμικών και νομικών διακανονισμών που θα οδηγήσουν στη δημιουργία μιας αποτελεσματικής, αξιόπιστης και συμβατής ενεργειακής δομής για κάθε συμμετέχουσα χώρα.

Ελευθερη προσβαση και διακινηση.

Η ύπαρξη, ανάπτυξη και διατήρηση της κατάλληλης τεχνικής υποδομής και λειτουργικών συστημάτων. Η ανοιχτή πρόσβαση στα κοινά δίκτυα είναι  απαραίτητες συνθήκες για τη δημιουργία μιας περιφερειακής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας.

Οι κοινές διαδικασίες, που προκύπτουν σε μια τέτοια αγορά, όχι μόνο θα δημιουργήσουν σημαντικά ωφέλη στην αξιοπιστία και σταθερότητα των συνδεδεμένων δικτύων αλλά θα μειώσουν και το κόστος λειτουργίας των εθνικων συστηματωνκαι  αλλα και τις απαιτουμενες επενδυσεις για την ικανοποιηση των αναγκων της ζητησης.

 Σε μια τέτοια διαδικασία, οι αγοραστές και πωλητές από κάθε χώρα που θα συμμετέχει στην αγορά, μπορούν να  περιμένουν τη δίκαιη εκτέλεση ελεύθερα διαπραγματεύσιμων συμβολαίων για την ηλεκτρική ενέργεια.

Η αγορά θα πρέπει να έχει σαφεις και αξιόπιστες απαντήσεις σε ερωτήματα που σχετίζονται με τη συνεργασία ανάμεσα στα εθνικα κεντρα κατανομης φορτιων κέντρα και με το καθεστώς που θα ρυθμίζει τις διεθνείς μεταφορές και τους τροπους επιλυσης των διαφορων.

Οι θεσμικές και οργανωτικές μεταρρυθμίσεις θα μορφοποιήσουν την αγορά ομως η βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία της αγοράς είναι η πολιτική συμφωνία μεταξύ των τα κρατών – μελών στο υψηλότερο δυνατό πολιτικό επίπεδο.

Οι πολιτικές συμφωνίες θα καθορίσουν τους στόχους της αγοράς και θα προτείνουν τα μέσα για την επίτευξη των στόχων αυτών.

Στην πορεία δημιουργίας της αγοράς η συνεισφορά της ΕΕ θα είναι σημαντική.

Οι χώρες που θα συμμετάσχουν στην Περιφερειακή Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας θα  πρέπει να δημιουργήσουν ένα κοινό οργανισμό, υπεύθυνο για τη δημιουργία και λειτουργία της αγοράς. Είναι προφανές ότι η λειτουργία ενός εκτελεστικού οργάνου σε ανώτατο επίπεδο, το οποίο θα αποτελείται από ειδικευμένους εθνικούς αντιπροσώπους που θα εποπτεύουν και θα  προωθούν τους στόχους και την καθημερινή λειτουργία της αγοράς, θα εξασφαλίσει την  ομαλή λειτουργία στη βάση των διεθνώς αποδεκτών αρχών του εμπορίου και των κανονων του υγιους ανταγωνισμού.

Η ικανότητα αποτελεσματικης λειτουργίας.

Η προτεινόμενη Περιφερειακή ΑγοράΗλεκτρικής Ενέργειας πρεπει να αντανακλα συγκεκριμένες ανάγκες μεταξύ των εμπλεκομένων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και ιδιωτων παραγωγων για παροχη φθηνης ηλεκτρικής ενέργειας προς τους καταναλωτές και στην επιθυμία όλων των εμπλεκομένων μερών να δημιουργήσουν διασυνορειακό εμπόριο προκειμένου να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

Για το σκοπο αυτό θα πρέπει να ιδρυθεί ένα εμπορικό κέντρο συναλλαγων. Η δίκαιη και χωρίς διακρίσεις εκτέλεση όλων των τεχνικά αποδεκτών συμβολαίων θα είναι ο θεμέλιος λίθος της αγοράς.

Για να ικανοποιηθεί η προϋπόθεση αυτή η αγορά θα πρέπει να δημιουργήσει κοινούς κανόνες και διαδικασίες καθορισμού προτεραιότητας των διασυνοριακών συμβολαίων.

Η ικανότητα προσέλκυσης και εξασφάλισης ξένων επενδύσεων.

Ο παράγοντας αυτός συνδέεται με τη δομή της αγοράς, τα αποτελέσματα της διαδικασίας μεταρρύθμισης των εθνικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της περιοχής, το μέγεθος των οικονομιών κλίμακας που θα προκύψουν και βέβαια την έγκαιρη εφαρμογή του Ενεργειακού Χάρτη που πρόσφατα υιοθετήθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή.

Τα ενδεχόμενα κέρδη και της Ελλάδας

Για την Ελλαδα η συγκροτηση μιας περιφερειακης αγορας ηλεκτρικης ενεργειας στη περιοχη αποτελει μια πολιτικη, θεσμικη και οικονομ ικη προκληση αφου της επιτρεπει να παιξει ενα σημαντικο ρολο στη διαμορφωση ενος ενιαιου οικονομικου χωρου στη περιοχη της ηλεκτρικης ενεργειας εκμεταλευομενη τα συγκριτικα πλεονεκτηματα που η θεση της ως χωρας μελους τρης Ευρωπαικης Ενωσαης της παρεχει.

Για να παιξει ομως αυτο το ρολο πρεπει να εγκαταλειψει και στην πραξη το αλλωστε ασθενες επιχειρημα της ενεργειακης αυτονομιας και να εκμεταλευθει τις οικονομιες κλιμακας που ενα τετοιο εγχειρημα της προσφερει για την προωθηση μιας συνετης πολιτικης επ[ενδυσεων στον ενεργειακο τομεα σε ολοκληρη την Βαλκανικη. Μιας πολιτικης που θα στηριζεται σε ενα ενιαιοποιουμενο θεσμικο επενδυτικο πλαισιο στη βαση των παρεχομενω εγγυησεων απο την προοπτικη των χωρων αυτων για την ενταξη τους στηγν Ευρωπαικη Ενωση.

Στη διασρκεια της δεκαετιας του 1950 η προκληση για την ηλεκτρικη βιομηχανια της χωρας ηταν η συγκροτηση μιας ενιαιας Δημοσιας Επιχειρησης Ηλεκτρισμου. Πενηντα περιπου χρονια μετα οσο οι συνθηκες επιτρεπουν ακομη η προκληση ειναι η διαμορφωση μιας αντιστοιχης δραστηριοτητας Βαλκανικης κλιμακας. Τηρουμενων των αναλογιων η πολιτικη και οικονομικη σημασια για οσους μπορουν να αντιληφθουν τις συνεπειες απο την συγκροτηση μιας περιφερειακης αγορας ηλεκτρικηςε ενεργειας στα Βαλκανια δεν ειναι μικροτερη εκεινης της συμφωνιας οικονομικης συνεργασιας στα θεματα ενεργειας που οδηγησε στη δημιουργια της σημερινης Ευρωπαικης Ενωσης.